Bożodrzew gruczołowaty, znany również jako ajlant wyniosły, to jeden z najbardziej niebezpiecznych gatunków inwazyjnych w Polsce. Choć jego szybki wzrost może wydawać się atrakcyjny, posiadanie tego drzewa na działce wiąże się z poważnymi konsekwencjami prawnymi. Za naruszenie przepisów dotyczących inwazyjnych gatunków obcych grozi kara administracyjna sięgająca nawet miliona złotych, a w przypadku przestępstw – pozbawienie wolności do 5 lat. Sprawdź, dlaczego to drzewo zostało zakazane i jak je usunąć ze swojej posesji.
Aktualizowane dnia 20 Stycznia, 2026 przez REDAKCJA StylowaPosesja.pl
Spis treści
Czym jest bożodrzew gruczołowaty (ajlant wyniosły)
Bożodrzew gruczołowaty (Ailanthus altissima), zwany także ajlantem wyniosłym, ajlantem gruczołowatym lub bożodrzewem chińskim, to szybko rosnące drzewo liściaste pochodzące z południowych i środkowych Chin, Tajwanu oraz Wietnamu Północnego. Gatunek ten został sprowadzony do Europy już w 1751 roku jako roślina ozdobna, głównie ze względu na zdolność do szybkiego wzrostu – w pierwszych latach życia może przyrastać nawet 2-3 metry rocznie.
Dorosłe drzewo osiąga wysokość 20-30 metrów, a w sprzyjających warunkach nawet do 33 metrów. Charakterystyczne cechy ajlantu to bardzo duże, nieparzystopierzaste liście dorastające do 80 centymetrów długości, składające się z 15-25 listków. U podstawy każdego listka znajdują się charakterystyczne ząbki z gruczołkami, które po roztarciu wydzielają nieprzyjemny zapach – stąd nazwa „gruczołowaty”.
Bożodrzew gruczołowaty doskonale radzi sobie w trudnych warunkach miejskich. Toleruje zanieczyszczenie powietrza, suszę, wysokie temperatury oraz ubogie gleby. Potrafi rosnąć nawet na gruzowiskach i w szczelinach budynków. Ta pozorna zaleta stała się jednak przyczyną jego niekontrolowanego rozprzestrzeniania się, zwłaszcza w obszarach zurbanizowanych, wzdłuż linii kolejowych i na nieużytkach.
Dlaczego uznano go za gatunek inwazyjny
Bożodrzew gruczołowaty został oficjalnie wpisany na listę inwazyjnych gatunków obcych stanowiących zagrożenie dla Unii Europejskiej zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014. Status gatunku inwazyjnego oznacza, że organizm ten wypiera rodzime rośliny, zakłóca równowagę ekosystemów i powoduje poważne szkody ekonomiczne oraz środowiskowe.
Główne zagrożenia związane z bożodrzewem to:
Agresywny wzrost i masowe rozmnażanie – ajlant rozwija się niezwykle szybko, tworząc gęste zarośla. Pojedyncze dorosłe drzewo może wyprodukować 200-300 tysięcy nasion rocznie, które są łatwo roznoszone przez wiatr na znaczne odległości. Nasiona kiełkują praktycznie wszędzie, a drzewo osiąga zdolność do rozmnażania już w wieku około 5 lat.
Wypieranie rodzimej flory przez allelopatię – bożodrzew gruczołowaty wytwarza toksyny w korze i liściach, które przedostają się do podłoża. Te substancje allelopatyczne hamują kiełkowanie i wzrost innych roślin w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Dzięki temu ajlant skutecznie eliminuje konkurencję ze strony gatunków rodzimych, tworząc monokulturowe zarośla.
Niszczenie infrastruktury – silny i rozbudowany system korzeniowy wraz z licznymi odrostami korzeniowymi przenika przez fundamenty budynków, uszkadza chodniki, drogi, sieci kanalizacyjne i inne instalacje podziemne. Drzewo często wyrasta w szczelinach murów czy nawierzchni, powodując poważne zniszczenia konstrukcyjne.
Zagrożenie dla zdrowia – pyłek bożodrzewu może wywoływać silne reakcje alergiczne. Bezpośredni kontakt z sokiem z uszkodzonych części rośliny podrażnia skórę i może powodować dermatozy kontaktowe oraz wysypki.
Czy można mieć bożodrzew gruczołowaty w ogrodzie
Posiadanie bożodrzewu gruczołowatego w ogrodzie jest prawnie ograniczone. Gatunek ten znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych (IGO), co oznacza zakaz jego:
- Wprowadzania na teren Polski
- Rozmnażania i prowadzenia hodowli
- Transportu
- Wprowadzania do obrotu i sprzedaży
- Sadzenia lub w inny sposób wprowadzania do środowiska
Ważne rozróżnienie: Jeśli bożodrzew rósł na twojej działce przed wprowadzeniem zakazów (w Polsce obowiązują od 2004 roku na podstawie ustawy o ochronie przyrody), nie masz obowiązku jego usunięcia. Masz jednak obowiązek zapobiegać jego rozprzestrzenianiu się – oznacza to konieczność regularnego usuwania odrostów i zapobiegania tworzeniu nasion.
Wprowadzenie nowych okazów bożodrzewu gruczołowatego do środowiska wymaga specjalnego zezwolenia wydawanego przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ). W praktyce takie pozwolenia są wydawane niezwykle rzadko i tylko w uzasadnionych przypadkach, np. celach naukowych lub edukacyjnych.
Zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 15 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie bożodrzewu gruczołowatego nie wymaga zezwolenia, niezależnie od jego stanu zdrowotnego czy wieku.
Jakie kary grożą za sadzenie lub posiadanie
Konsekwencje prawne związane z nielegalnym posiadaniem lub wprowadzaniem bożodrzewu gruczołowatego do środowiska są bardzo poważne. Podstawą prawną jest ustawa o ochronie przyrody, ustawa o gatunkach obcych oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014.
Kary finansowe i administracyjne:
- Za naruszenie przepisów dotyczących inwazyjnych gatunków obcych grozi kara administracyjna do 1 000 000 złotych
- Kary nakładane są przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska
- Dodatkowo grozi grzywna za wykroczenie
- Nakaz usunięcia drzewa na własny koszt właściciela
Odpowiedzialność karna:
Za celowe wprowadzanie lub rozprzestrzenianie inwazyjnych gatunków obcych grozi:
- Kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat
- Kara aresztu
- Grzywna
Odpowiedzialność właściciela nieruchomości:
Właściciel nieruchomości odpowiada za rozprzestrzenianie się inwazyjnych gatunków obcych ze swojej działki. Jeśli bożodrzew z twojego ogrodu zacznie kolonizować sąsiednie tereny, możesz ponieść poważne konsekwencje prawne i finansowe.
Obowiązki właściciela:
Zgodnie z przepisami, osoby posiadające inwazyjne gatunki obce mają obowiązek:
- Przeciwdziałać ich rozprzestrzenianiu się
- Niezwłocznie informować odpowiednie organy o ich obecności
- Podejmować działania ograniczające ich negatywny wpływ na środowisko
- Regularnie monitorować i usuwać odrosty
Warto pamiętać, że nieznajomość prawa nie zwalnia z odpowiedzialności. Nawet jeśli nie wiedziałeś, że bożodrzew jest gatunkiem zakazanym, możesz ponieść konsekwencje jego posiadania lub rozprzestrzeniania.
Co zrobić, jeśli bożodrzew rośnie na twojej działce
Jeśli odkryłeś bożodrzew gruczołowaty na swojej posesji, nie zwlekaj – jego usunięcie jest dozwolone bez dodatkowych zezwoleń i wręcz zalecane. Jednak skuteczne pozbycie się tego drzewa wymaga odpowiedniej strategii, ponieważ ajlant ma niezwykłą zdolność do regeneracji.
Metody usuwania:
Wycięcie i wykarczowanie korzeni – samo ścięcie drzewa absolutnie nie wystarczy. Bożodrzew gruczołowaty ma wyjątkową zdolność do odrastania z pnia i korzeni, tworząc nawet kilkadziesiąt nowych pędów, często silniejszych niż pierwotne drzewo. Po wycięciu należy usunąć jak najwięcej systemu korzeniowego lub zastosować środki chemiczne hamujące odrost.
Metody chemiczne – profesjonalne firmy stosują herbicydy bezpośrednio na świeżo ścięty pniak (najlepiej w ciągu 15 minut od przecięcia) lub poprzez iniekcje do pnia żywego drzewa. To najbardziej skuteczna metoda eliminacji. Można również stosować herbicydy na odrosty, ale wymaga to wielokrotnego powtarzania zabiegu.
Ręczne usuwanie młodych siewek – młode rośliny poniżej 60 cm wysokości najlepiej wyrwać z korzeniami wczesną wiosną, gdy gleba jest wilgotna. Po usunięciu warto wyściółkować miejsce, aby zapobiec ponownemu kiełkowaniu z nasion pozostałych w glebie.
Regularne koszenie odrostów – odrastające pędy trzeba kosić co miesiąc przez kilka sezonów wegetacyjnych, aby stopniowo osłabiać drzewo i wyczerpać jego rezerwy energetyczne zgromadzone w korzeniach.
Monitoring długoterminowy – przez 2-3 lata po usunięciu należy systematycznie sprawdzać teren i usuwać wszystkie odrosty. Nasiona mogą przetrwać w glebie przez kilka lat, więc nawet po pozornie skutecznym usunięciu mogą pojawić się nowe siewki.
Kiedy poinformować GDOŚ:
Choć usunięcie bożodrzewu z własnej działki zazwyczaj nie wymaga zezwolenia, warto zgłosić jego obecność do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, szczególnie gdy:
- Drzewo osiągnęło bardzo duże rozmiary
- Rozprzestrzenia się intensywnie poza twoją działkę
- Znajduje się w obszarze chronionym lub Natura 2000
- Występuje w dużej liczbie egzemplarzy
Koszty usunięcia:
Profesjonalne usunięcie pojedynczego drzewa kosztuje od 500 do 3000 złotych, w zależności od rozmiaru, lokalizacji i trudności dostępu. W cenę wchodzi zazwyczaj wycięcie, wykarczowanie dostępnych korzeni, aplikacja herbicydów i utylizacja biomasy. Choć to wydatek, jest zdecydowanie niższy niż potencjalna kara administracyjna za rozprzestrzenianie gatunku inwazyjnego.
Podstawa prawna
Zakazy i ograniczenia dotyczące bożodrzewu gruczołowatego opierają się na kilku aktach prawnych:
Przepisy unijne:
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych
Przepisy krajowe:
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (art. 120 oraz art. 83f)
- Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski
W Polsce zakaz wprowadzania bożodrzewu gruczołowatego do środowiska obowiązuje od 2004 roku, a od 2012 roku jego import, posiadanie, hodowla i sprzedaż wymagają specjalnego pozwolenia GDOŚ.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy bożodrzew gruczołowaty jest trujący?
Bożodrzew nie jest silnie trujący dla ludzi, ale może wywoływać nieprzyjemne reakcje. Sok z uszkodzonych części roślin zawiera substancje drażniące, które mogą powodować wysypki kontaktowe i podrażnienia skóry. Pyłek kwiatów stanowi problem dla alergików, wywołując katar sienny i reakcje alergiczne dróg oddechowych. Podczas usuwania drzewa zaleca się używanie rękawic ochronnych i unikanie bezpośredniego kontaktu ze świeżo ściętymi częściami rośliny.
Jak odróżnić bożodrzew od orzecha włoskiego?
Bożodrzew ma liście nieparzystopierzaste podobne do orzecha włoskiego, ale istnieją wyraźne różnice. Najważniejsza to charakterystyczne gruczołowe ząbki u podstawy każdego listka ajlantu oraz nieprzyjemny zapach po roztarciu. Kora bożodrzewu jest jasnoszara, gładka z wyraźnymi podłużnymi prążkami, podczas gdy orzech ma ciemniejszą, bardziej pooraną korę. Owoce się różnią – ajlant tworzy lekko skręcone skrzydlaki z centralnie umieszczonym orzeszkiem, orzech włoski produkuje duże, okrągłe orzechy w zielonej łupinie.
Czy mogę spalić wycięty bożodrzew?
Spalanie bożodrzewu jest możliwe po odpowiednim wysuszeniu, ale wymaga ostrożności. Absolutnie nie wolno spalać świeżego drewna w kominku lub piecu ze względu na substancje drażniące uwalniane w dymie, które mogą powodować podrażnienia dróg oddechowych. Dobrze wysuszone drewno można wykorzystać jako opał zewnętrzny. Nigdy nie kompostuj żadnych części bożodrzewu – może odrosnąć nawet z najmniejszych fragmentów korzeni. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest oddanie biomasy do profesjonalnej utylizacji.
Ile kosztuje usunięcie bożodrzewu gruczołowatego?
Koszt profesjonalnego usunięcia bożodrzewu wynosi od 500 do 3000 złotych za pojedyncze drzewo, w zależności od jego wielkości, lokalizacji i trudności dostępu. Cena obejmuje wycięcie, wykarczowanie dostępnych korzeni, zastosowanie herbicydów hamujących odrost oraz utylizację biomasy. Dodatkowe koszty mogą wiązać się z długoterminowym monitoringiem i usuwaniem odrostów przez 2-3 kolejne lata. Samodzielne usunięcie małych okazów jest tańsze, ale wymaga czasu, konsekwencji i wiedzy o skutecznych metodach.
Czy sąsiad może mnie zmusić do usunięcia bożodrzewu?
Tak, sąsiad ma prawo żądać usunięcia bożodrzewu, jeśli rozprzestrzenia się on na jego działkę lub stanowi zagrożenie dla jego mienia. Ponieważ ajlant jest gatunkiem inwazyjnym objętym prawnym zakazem rozprzestrzeniania, właściciel nieruchomości ma ustawowy obowiązek zapobiegać jego ekspansji. W razie konfliktu sąsiad może zgłosić sprawę do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska lub Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, które mogą wydać nakaz usunięcia i nałożyć kary finansowe.
Jak długo trzeba monitorować działkę po usunięciu?
Monitoring działki po usunięciu bożodrzewu powinien trwać minimum 2-3 lata, a w przypadku dużych, starych drzew nawet 3-5 lat. W tym okresie mogą regularnie pojawiać się odrosty z pozostałości korzeni, które należy systematycznie usuwać. Szczególnie intensywny monitoring jest potrzebny w pierwszym roku po wycięciu, gdy drzewo mobilizuje wszystkie rezerwy do regeneracji. Nasiona mogą przetrwać w glebie nawet kilka lat, więc młode siewki mogą pojawiać się również później. Dopiero kilkuletni okres bez żadnych odrostów oznacza skuteczne wyeliminowanie gatunku.
Czy można usunąć bożodrzew bez pozwolenia?
Tak, zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 15 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie bożodrzewu gruczołowatego nie wymaga zezwolenia, niezależnie od jego stanu zdrowotnego, wieku czy obwodu pnia. To odstępstwo od standardowych przepisów dotyczących wycinki drzew wynika z inwazyjnego charakteru gatunku i konieczności jego eliminacji ze środowiska. Właściciel nieruchomości może samodzielnie usunąć drzewo lub zlecić to profesjonalnej firmie bez żadnych formalności administracyjnych. Zaleca się jednak poinformowanie lokalnych służb ochrony środowiska o obecności gatunku.
Jak rozpoznać młode siewki bożodrzewu?
Młode siewki bożodrzewu można rozpoznać po charakterystycznych dużych liściach pierzastych, które mogą być mylone z innymi gatunkami. Najlepszym sposobem identyfikacji jest sprawdzenie gruczołków u podstawy listków – mają 2-4 małe ząbki z gruczołami. Po roztarciu wydzielają nieprzyjemny, charakterystyczny zapach. Młode rośliny rosną bardzo szybko – mogą przyrosnąć nawet metr w ciągu jednego sezonu. Siewki mają jasną, gładką łodygę i często pojawiają się w dużych grupach wokół drzewa macierzystego. Najłatwiej je usunąć wczesną wiosną, wyrywając z korzeniem z wilgotnej gleby.
Podsumowanie
Bożodrzew gruczołowaty to jeden z najbardziej inwazyjnych i niebezpiecznych gatunków drzew w Polsce, objęty prawnym zakazem wprowadzania do środowiska. Jego agresywne rozprzestrzenianie się, niszczenie infrastruktury i wypieranie rodzimej flory sprawiają, że stanowi poważne zagrożenie dla ekosystemów i gospodarki. Kary za nielegalne posiadanie, sadzenie lub rozprzestrzenianie tego gatunku mogą być dotkliwe – kara administracyjna sięga nawet miliona złotych, a w przypadku przestępstw grozi pozbawienie wolności do 5 lat.
Jeśli znalazłeś bożodrzew w swoim ogrodzie, nie zwlekaj z jego usunięciem. Zgodnie z obowiązującymi przepisami możesz to zrobić bez dodatkowych zezwoleń. Choć proces eliminacji wymaga cierpliwości i systematyczności – drzewo ma wyjątkową zdolność do regeneracji – jest to jedyna skuteczna metoda ochrony środowiska przed tym inwazyjnym gatunkiem. Nie czekaj, aż problem się pogłębi. Im młodsze drzewo, tym łatwiej je usunąć.
Podziel się swoimi doświadczeniami! Jeśli miałeś do czynienia z bożodrzewem gruczołowatym – napisz w komentarzu, jak poradziłeś sobie z jego usunięciem i jakie metody okazały się najskuteczniejsze. Twoje doświadczenia mogą pomóc innym czytelnikom w walce z tym inwazyjnym gatunkiem. Każda wymiana informacji przybliża nas do skuteczniejszej ochrony rodzimej przyrody.
Autor: Ania Strzałka
Źródło zdjęć: CANVA
REDAKCJA POLECA
Mekonops bukwicolistny – jak uprawiać niebieski mak himalajski
Pachnie obłędnie i rośnie niemal bez opieki! Lak pospolity – zapomniany skarb Twojego ogrodu.
Wygląda jak spalony, smakuje jak luksusowy deser. Czym naprawdę jest czarny czosnek?
