Złotoborowik wysmukły (Aureoboletus projectellus) to jadalny grzyb z Ameryki Północnej, który w Polsce rośnie w lasach sosnowych, głównie na piaszczystych glebach. Rozpoznasz go po czerwonobrązowym, filcowatym kapeluszu, żółtych rurkach i długim trzonie z podłużnymi żeberkami. Pierwsze polskie stanowiska odkryto nad Bałtykiem, ale dziś gatunek rośnie także setki kilometrów w głębi kraju. Grzybiarze nazywają go borowikiem amerykańskim lub borowikiem wrzosowym. Poniżej sprawdzisz, jak go rozpoznać, gdzie go szukać i czego naukowcy jeszcze o nim nie wiedzą.
Nazwa łacińska: Aureoboletus projectellus
Pochodzenie: wschodnia część Ameryki Północnej, w Europie od 2007 roku
Występowanie w Polsce: lasy sosnowe, najwięcej stanowisk nad Bałtykiem, coraz więcej w głębi kraju
Cechy rozpoznawcze: trzon z żeberkami, żółte pory, brzeg kapelusza wystający poza rurki
Jadalność: uznawany za jadalny, ale niedopuszczony do obrotu
Aktualizowane dnia 11 Października, 2026 przez REDAKCJA StylowaPosesja.pl
Spis treści
Jak wygląda złotoborowik wysmukły?
Ten grzyb ma czerwonobrązowy, drobno filcowaty kapelusz, żółte rurki i długi trzon z podłużnymi żeberkami. Kapelusz dorasta do kilkunastu centymetrów, a jego brzeg wystaje poza spód. Od tej cechy pochodzi łacińska nazwa gatunkowa projectellus.
Kapelusz i wystający brzeg
Młode owocniki mają duży trzon i niewielki kapelusz, którego skórka przylega do trzonu. Z wiekiem kapelusz robi się wypukły i szeroki. Powierzchnia jest sucha, czerwonawa do brązowej i drobno owłosiona. Brzeg zwisa nad rurkami i tworzy wyraźny rąbek. Najlepiej widać go, gdy obejrzysz grzyb z boku.
Trzon z żeberkami
Trzon jest proporcjonalnie długi i smukły. Pokrywają go podłużne żeberka. U młodych grzybów są płytkie, u dojrzałych głębokie, czasem tworzą niemal siateczkę. U nasady zwykle widać białą grzybnię, a w wilgotną pogodę podstawa trzonu robi się lepka.
Rurki, miąższ i smak
Rurki mają barwę jaskrawożółtą lub oliwkową i lekko zapadają się wokół trzonu. Z wiekiem brązowieją, a po uciśnięciu żółkną. Miąższ jest biały lub różowawy, zmienia barwę co najwyżej nieznacznie i nie ma wyraźnego zapachu. Smak surowego miąższu bywa kwaskowaty, cytrynowy. Po obróbce cieplnej miąższ często zostaje różowawy. Zarodniki są brązowe i wyjątkowo długie (23-27,5 × 7-9,5 µm), ale zobaczysz to tylko pod mikroskopem.
Gdzie występuje złotoborowik wysmukły w Polsce?
Rośnie w lasach sosnowych w większości województw, głównie na północy, w Lubuskiem, na Mazowszu i na piaszczystym Podkarpaciu. Mimo szerokiego zasięgu nie jest to grzyb powszechny: badanie z 2025 roku potwierdziło go w 60 z 380 powiatów. W głębi kraju szukaj go pod sosną zwyczajną na piaszczystych glebach, często wśród wrzosów. Stąd nazwa „borowik wrzosowy”.
Pierwsze polskie stanowisko opisano przy latarni morskiej Stilo koło wsi Sasino. Do 2016 roku obserwacje ograniczały się niemal wyłącznie do Pomorza, z jednym wyjątkiem w 2012 roku w centralnej Polsce. Od 2017 roku grzyb zaczął pojawiać się coraz dalej od morza.
Skalę zmian pokazuje badanie ankietowe, które w 2025 roku opublikowali Pietras, Robak, Terlecka i Łuczaj. Autorzy zebrali 274 ankiety i znaleźli 56 nowych stanowisk. Wcześniej gatunek znano z 32 powiatów, a ankieta potwierdziła go w 60. Zasięg sięga ponad 600 km w głąb kraju. Skupiska zgłoszeń leżą w Lubuskiem, wokół Warszawy i na piaszczystej części Podkarpacia na północ od Rzeszowa. Z Dolnego Śląska badacze nie mieli zgłoszeń. Doniesienia pochodzą też z okolic Puszczy Białowieskiej, o czym informowało Nadleśnictwo Hajnówka.
ATLAS GRZYBÓW
NÓŻ DO ZBIERANIA GRZYBÓW
KOSZ WIKLINOWY NA GRZYBY
SUSZARKA DO GRZYBÓW
Skąd borowik amerykański wziął się w Europie?
Gatunek pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej. W Europie po raz pierwszy udokumentowano go w 2007 roku na Mierzei Kurońskiej na Litwie. Naukowcy nie ustalili, jak grzyb przekroczył Atlantyk.
Autorzy litewskiej publikacji z 2011 roku sugerowali, że grzyb mógł rosnąć na Mierzei Kurońskiej już w latach 80., ale brakuje na to dowodów. W Polsce najwcześniejsze zapisane stanowisko pochodzi sprzed 2011 roku. Wywiady z grzybiarzami wskazują obecność na północy kraju od końca lat 80., lecz wieloletnie badania mykobioty Pomorza tego nie potwierdzają. Z tego powodu autorzy badania z 2025 roku przyjmują rok 2007 za potencjalny początek ekspansji w Polsce. W kolejnych latach grzyb zaczęto obserwować także między innymi na Łotwie.
Polską nazwę „złotoborowik wysmukły” zarekomendowała w 2021 roku Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów. Wcześniej obowiązywał „borowik wysmukły”. Ankieta z 2025 roku zebrała aż 52 lokalne nazwy, najczęściej z członem „amerykański” lub „wrzosowy”.
Badacze sprawdzili też hipotezę, że zarodniki roznoszą grzybiarze wracający znad morza. Nie znaleźli związku między miejscem pochodzenia zbieraczy a stanowiskami w głębi kraju. Przypuszczają, że ważniejszym nośnikiem mogą być wiatr lub zwierzęta, ale na razie nie mają na to dowodów.
Jak odróżnić borowika amerykańskiego od podobnych grzybów?
Połącz trzy cechy: trzon z żeberkami, żółte pory i brzeg kapelusza wystający poza rurki. Badacze zauważają, że barwą grzyb przypomina borowika szlachetnego, podgrzybka brunatnego i maślaki. Żaden z nich nie ma jednak całego tego zestawu.
| Cecha | Złotoborowik wysmukły | Borowik szlachetny | Podgrzybek brunatny | Maślak zwyczajny |
|---|---|---|---|---|
| Kapelusz | czerwonobrązowy, suchy, filcowaty, brzeg wystaje | jasno- do ciemnobrązowego, gładki | kasztanowy do brązowego, lekko lepki w wilgoci | czekoladowobrązowy, śliski i błyszczący |
| Rurki | jaskrawożółte lub oliwkowe, po uciśnięciu żółkną | białe, z wiekiem żółtozielone | żółtawe, po uciśnięciu sinieją | żółte, osłonięte błonką |
| Trzon | długi, smukły, z podłużnymi żeberkami | gruby, beczułkowaty, z białą siateczką | gładki, włóknisty, bez żeberek | z pierścieniem |
| Miąższ | biały lub różowawy, kwaskowaty w smaku | biały, nie zmienia barwy | jasny, na przekroju lekko sinieje | jasnożółty |
| Siedlisko | sosna, piaszczysta gleba, często wrzosy | lasy iglaste i liściaste | lasy iglaste | lasy sosnowe |
Zacznij identyfikację od trzonu, bo żeberka widać nawet na starszych okazach. Potem sprawdź rurki: u młodych grzybów mają jaskrawą barwę, u starych brązowieją. Brzeg kapelusza najlepiej oglądać z boku, na tle światła. Przekrój grzyb wzdłuż i zwróć uwagę na kolor miąższu oraz na to, czy po chwili zmienia barwę. Nie opieraj się na jednym zdjęciu z internetu ani na samej barwie kapelusza, bo wiele borowikowatych ma podobny odcień.
Czy borowik amerykański jest jadalny i czy wolno go sprzedawać?
Tak, grzybiarze uznają go za jadalnego i smacznego. Opisują go jako jędrnego, a po obróbce i suszeniu aromatycznego, o delikatnym, lekko orzechowym lub kwaskowatym smaku. Sprzedaż jest jednak problematyczna: według Polskiego Towarzystwa Mykologicznego gatunek nie jest dopuszczony do obrotu w Polsce.
Ankietowani zbieracze używają go tak jak inne borowikowate: do sosów, zup i marynat. W badaniu z 2025 roku 61% respondentów suszyło grzyby, a 44% marynowało. Pojawia się nawet na wigilijnym stole. Na targowisku w Rzeszowie badacze widzieli go jednak na sprzedaż. Według autorów badania obowiązują go też unijne przepisy o nowej żywności. Wykaz grzybów dopuszczonych do obrotu zmieniano w ostatnich latach, ostatnio w grudniu 2025 roku, więc przed jakąkolwiek sprzedażą sprawdź aktualny tekst rozporządzenia.
Jeśli wątpisz w identyfikację, pokaż grzyba doświadczonemu grzyboznawcy lub w lokalnym kole mykologicznym. Poradnie grzybowe sanepidu zajmują się tylko gatunkami dopuszczonymi do obrotu, więc tego grzyba mogą nie ocenić. Zbieraj tylko okazy, które rozpoznajesz z pewnością.
Czy borowik amerykański będzie się dalej rozprzestrzeniał?
Tak, dane wskazują, że zasięg nadal rośnie: w 2023 roku, ostatnim roku ankiet, badacze odnotowali najwięcej zgłoszeń, a krzywa liczby stanowisk nie osiągnęła jeszcze plateau. Wpływ grzyba na rodzime lasy pozostaje natomiast nieznany.
Potwierdzone: liczba stanowisk szybko rośnie. Od 2017 roku gatunek jest w fazie szybkiej ekspansji i dotarł ponad 600 km od miejsca pierwszego wystąpienia.
Prognozy: modele klimatyczne z 2019 roku wskazują, że warunki w Europie sprzyjają gatunkowi. Autorzy uznali dalszą ekspansję za niemal nieuniknioną.
Nieznane: czy borowik amerykański wypiera rodzime grzyby mikoryzowe. Autorzy badania z 2025 roku nazywają go gatunkiem egzotycznym, a nie inwazyjnym, bo brakuje danych o skutkach. Nadleśnictwo Hajnówka ostrzega z kolei, że grzyb może zaburzać zależności w lesie i osłabiać różnorodność biologiczną, i prosi o zgłaszanie stanowisk.
Jeśli znajdziesz ten grzyb, zgłoś go w projekcie „Aureoboletus projectellus spread in Europe” na platformie iNaturalist. Naukowcy korzystają z tych zgłoszeń do monitorowania zasięgu.
Najczęstsze pytania o borowika amerykańskiego
Czym jest borowik amerykański?
Borowik amerykański to potoczna nazwa grzyba z rodziny borowikowatych, który przywędrował z Ameryki Północnej. Nazwę naukową Aureoboletus projectellus nosi od 2015 roku, gdy przeniesiono go do rodzaju Aureoboletus. W Polsce funkcjonują też określenia borowik wrzosowy, amerykaniec i złotak. Gatunek tworzy mikoryzę z sosną, więc rośnie tam, gdzie są sosny.
Jak rozpoznać borowika amerykańskiego w lesie?
Zacznij od trzonu: jest długi i pokryty podłużnymi żeberkami, a przy ziemi ma białą grzybnię. Potem odwróć grzyb i sprawdź żółte lub oliwkowe pory. Na koniec spójrz z boku na kapelusz, którego brzeg wystaje poza rurki jak rąbek. Pewność daje dopiero komplet trzech cech. Przy wątpliwościach zapytaj doświadczonego mykologa.
W jakim lesie szukać borowika amerykańskiego?
Szukaj w borach sosnowych na piaszczystej glebie, najlepiej tam, gdzie pod drzewami rośnie wrzos. Gatunek tworzy mikoryzę z sosną, więc szukaj go tylko tam, gdzie sosny rosną. Najwięcej doniesień pochodzi znad Bałtyku, lecz grzyb pojawia się też na Mazowszu, w Lubuskiem i na północ od Rzeszowa. Zasięg się powiększa, więc lista miejsc szybko się dezaktualizuje.
Skąd borowik amerykański wziął się w Europie?
Nie ma pewnej odpowiedzi. Badacze znają tylko miejsce i datę pierwszego udokumentowanego stanowiska, czyli Litwę w 2007 roku. Droga grzyba przez Atlantyk pozostaje zagadką. Ankieta z 2025 roku nie potwierdziła, że rozwożą go grzybiarze wracający znad morza. Autorzy podejrzewają wiatr lub zwierzęta, ale nie mają na to dowodów. Do dziś nikt nie wskazał pewnej przyczyny.
Czy borowika amerykańskiego można jeść?
Tak, grzybiarze jedzą go od kilkunastu lat i oceniają jako smacznego. Gatunek nie znajduje się jednak w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, więc poradnie sanepidu go nie oceniają. Odpowiedzialność za identyfikację spada na zbieracza. Jedz tylko okazy rozpoznane na podstawie kompletu cech, najlepiej potwierdzone przez doświadczonego mykologa.
Czym borowik amerykański różni się od podgrzybka brunatnego i borowika szlachetnego?
Najszybszy test to ucisk rurek: u podgrzybka brunatnego sinieją, u borowika amerykańskiego żółkną. Drugi test dotyczy trzonu: długi i żeberkowany to borowik amerykański, gładki i włóknisty to podgrzybek. Borowika szlachetnego zdradza gruby, beczułkowaty trzon z białą siateczką i biały, niezmieniający barwy miąższ.
Borowik amerykański w polskich lasach – najważniejsze fakty
Złotoborowik wysmukły to jadalny, amerykański borowik, który od 2007 roku zadomowił się w Europie i dziś rośnie w większości polskich województw. Rozpoznasz go po żeberkowanym trzonie, żółtych porach i brzegu kapelusza wystającym poza rurki. Szukaj go w sosnowych lasach na piaszczystej glebie. Jego wpływ na rodzime grzyby pozostaje nieznany, dlatego warto zgłaszać znalezione stanowiska.
Spotkałeś borowika amerykańskiego w swoim lesie? Napisz w komentarzu, w którym województwie go znalazłeś i jak go przyrządziłeś.
Źródła:
- Pietras M., Robak D., Terlecka M., Łuczaj Ł. (2025), IMA Fungus 16: e166407: https://doi.org/10.3897/imafungus.16.166407
- Banasiak Ł. i in. (2019), Fungal Ecology 39: 94-99: https://doi.org/10.1016/j.funeco.2018.12.006
- Wrzosek M. i in. (2017), Fungal Ecology 27: 134-136: https://doi.org/10.1016/j.funeco.2017.02.003
- Zakład Biologii Ewolucyjnej i Ekologii UW, opis gatunku i projekt iNaturalist: https://ibe.biol.uw.edu.pl/?p=1731
- Kuo M., MushroomExpert.Com, opis gatunku: https://mushroomexpert.com/aureoboletus_projectellus.html
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 258): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/258/text.pdf
- Prawo.pl, wypowiedź prezes Polskiego Towarzystwa Mykologicznego o statusie gatunku: https://www.prawo.pl/prawo/grzyb-do-legalnego-zakupu-nie-kazdy-jadalny-nie-znaczy-do-obrotu,510338.html
- Poradnictwo grzybowe sanepidu (zakres gatunków dopuszczonych do obrotu): https://www.gov.pl/web/wsse-poznan/grzyby
- Nadleśnictwo Hajnówka, komunikat opisany przez Wprost: https://www.wprost.pl/zycie/12140887/borowik-amerykanski-w-polskich-lasach-apel-nadlesnictwa.html
- National Geographic Polska, o nazwie rekomendowanej w 2021 roku: https://www.national-geographic.pl/przyroda/amerykanin-opanowuje-polskie-lasy-juz-ponad-150-obserwacji-niemal-w-kazdym-wojewodztwie/
- TVP Info, o nazwie rekomendowanej w 2021 roku: https://www.tvp.info/95278583/borowik-amerykanski-inwazja-zza-oceanu-czy-jest-jadalny-gdzie-wystepuje-smak
Artykuł zawiera linki afiliacyjne. Jeśli dokonasz zakupu, możemy otrzymać niewielką prowizję, co nie wpływa na cenę produktu dla Ciebie
Autor: Ania Strzałka
Źródło zdjęć: Canva
REDAKCJA POLECA
Pieczarka łąkowa – jak wygląda, gdzie rośnie, czy jest jadalna?
Opieńka ciemna – jak rozpoznać, gdzie rośnie, czy jest jadalna
Pieprznik trąbkowy – jak wygląda, gdzie rośnie i jak go wykorzystać w kuchni?
Rydze po cygańsku – domowy przepis na zimę
Borowik ceglastopory – jak wygląda, gdzie rośnie i czy jest jadalny?
Opieńka miodowa – jak ją rozpoznać, gdzie rośnie i jak przygotować?
